INFLUENCER’LARIN “İŞBİRLİĞİ” SORUNSALI

Sosyal medya; özellikle son yıllarda internetin ve sosyal ağların yaygınlaşması sonucu göz ardı edilemeyecek derecede hayatımıza dahil olan bir sistem. Popüler uygulama isimleri zamanla değişse de, sosyal medyanın hemen hemen herkesin & her kesimin günlük hayatının (en azından) bir kısmını aldığı yadsınamaz bir gerçek. Sosyal medyanın yaygınlaşması ile birlikte hayatımıza dahil olan “influencer”lar sayesinde yeni bir meslek belirlendi.

Peki kimdir bu influencer? Ne iş yapar? Daha da önemlisi, yasal yükümlülükleri, sorumlulukları ve ihlal durumunda cezai yaptırımları nelerdir?

INFLUENCER KİMDİR?

Influencer, Fransızca kökenli bir kelime olup; kelimenin Türkçe karşılığı olarak birebir uymasa da “etkileyen” olarak kabul edilmektedir. Tanımlamasını ise, “sahip oldukları sosyal medya hesabı üzerinden herhangi bir ürün veya hizmet hakkındaki bilgilerini ve deneyimlerini, takipçileri ile paylaşarak reklam ve tanıtım işi yapan kimselerdir.” şeklinde yapabiliriz. Influencerların en önemli özellikleri, belirli bir topluluğu etkileme ve yönlendirme gücüne sahip olmalarıdır.

INFLUENCER ARACILIĞIYLA REKLAM

Sosyal medyanın gücüne bağlı olarak; birçok şirket ve marka, gazete, dergi, radyo ve televizyon aracılığı ile reklamdan, “sosyal medya üzerinden reklam”a geçiş yapmış durumda. Bu şekilde reklamın tercih sebebi, hedef kitleyi belirleyip doğrudan hedef kitleye ulaşma, verilen reklamın geri dönüş takibinin diğer reklam türlerine nazaran daha kolay olması ve kimi durumlarda diğer reklam türlerine nazaran daha uygun bütçelere mal olmasıdır.
Influencer aracılığı ile reklam, Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un 61. Maddesi kapsamında “Ticari reklam” niteliğindedir.

İlgili kanun hükmü ile ticari reklam tanımı şu şekilde yapılmıştır:

“Ticari reklam, ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı olarak; bir mal veya hizmetin satışını ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki duyurulardır.”

Aynı madde kapsamında ticari reklamların özellikleri de aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

-Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmaları esastır.

-Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz.

-Aynı ihtiyaçları karşılayan ya da aynı amaca yönelik rakip mal veya hizmetlerin karşılaştırmalı reklamı yapılabilir.

ÖRTÜLÜ REKLAM YASAĞI – REKLAMIN BELİRTİLME ŞEKLİ

Sosyal medyada karşımıza en çok çıkan reklam ve tanıtım tipi “örtülü reklam”dır. Genellikle influencerlar, kullandığını ve memnun olduğunu belirterek bir ürünün pazarlamasını yapmaktaysa da aslında bu paylaşım için ücret almış ve yaptığı bu örtülü reklam karşılığı bir edim elde etmiştir. Bu durum, Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un 61. Maddesi kapsamında düzenlenmiş olup hukuka aykırı ve hatta YASAKTIR. İlgili hüküm şu şekildedir:

“Reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda, mal veya hizmetlere ilişkin isim, marka, logo veya diğer ayırt edici şekil veya ifadelerle ticari unvan veya işletme adlarının reklam yapmak amacıyla yer alması ve tanıtıcı mahiyette sunulması örtülü reklam olarak kabul edilir. Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklam yapılması YASAKTIR.”

Burada amaçlanan husus; yapılan her tavsiyenin “işbirliği” veya “reklam” adı altında paylaşılması değil, aksine tavsiye ile reklamın ayırt edilmesinin sağlanmasıdır. Bu nedenle, gerçekten kullanılıp memnun kalınan bir ürüne ilişkin bilgilendirme yapıldığında, bu paylaşıma “reklam” veya “işbirliği” notu düşülmesi gibi bir zaruret yoktur.

Örtülü reklam yasağının bir diğer gerekliliği de; yapılacak paylaşımın bir reklam veya işbirliği ürünü olduğunun, gören herkes tarafından kolaylıkla anlaşılabilir şekilde belirtilmesidir. Ayırt edilebilecek bir boyutta, ayırt edilebilecek bir renkte ve paylaşımın ayırt edilebilecek bir yerinde bulunması şarttır. Görünmeyen veya fark edilmeyen bir “işbirliği” ibaresinin hukuka uygunluk yanı bulunmamaktadır.

HEDİYE KARŞILIĞI REKLAM YAPMA DURUMU

Arz ve izah olunan hukuki düzenleme, yalnızca nakit ödeme alınan durumlar için değil, gelen hediye, sunulan hizmet ve benzeri kapsamdaki her şey için geçerlidir. Ekonomik değeri olan her şey bir edim olduğundan, bu da hukuken “ticari reklam” kapsamına girmektedir.

REKLAMDA YER ALAN BİLGİLERİN DOĞRULUĞUNU İSPAT YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Üzerinde durulması gereken bir diğer önemli husus da dürüstlüğe ilişkindir. Yine Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un 61. Maddesi uyarınca reklam verenler, ticari reklamlarında yer alan iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür. Bir ürün tanıtımı yapılırken eksiksiz ve doğru bilgi paylaşımında bulunmak, ticari reklamın olmazsa olmazıdır.

INFLUENCERLAR İLE ÇALIŞAN FİRMALAR, REKLAM AJANSLARI VE MECRA KURULUŞLARI DA BU ŞARTLARA UYMAKLA YÜKÜMLÜ MÜDÜR?

Belirtilen sorumluluklar, her iki taraf için de geçerli olup; reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları da belirtilen yükümlülüklere uymakla yükümlüdür.

HUKUKA AYKIRI TİCARİ REKLAMIN CEZAİ BOYUTU

Ceza hükümleri, Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un 77. Maddesi kapsamında düzenlenmiştir. İlgili maddenin 12. Fıkrasına göre;
“Bu Kanunun 61 inci maddesinde belirtilen yükümlülüklere aykırı hareket eden reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında durdurma veya aynı yöntemle düzeltme veya idari para cezası ve gerekli görülen hâllerde de üç aya kadar tedbiren durdurma cezası uygulanır. Reklam Kurulu, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı ayrı verebilir”
Aykırılık, internet aracılığı ile gerçekleşmiş ise, 2021 yılı için 114.326,00 TL idari para cezasına hükmedilecektir.

Av. İpek BİTER GÜNDÜZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir