YARGI REFORMU PAKETİ VE GETİRDİĞİ YENİLİKLER

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 30 Mayıs 2019’da Beştepe Millet Kongre ve Kültür Merkezi’nde, Yargı Reformu Stratejisi Programı kapsamında yaptığı konuşmada 2019 yargı reformu paketini açıkladı.

Erdoğan’ın ifadelerine göre, bu strateji belgesi sonraki reform hazırlıklarının başlangıcı ve AB’ye bağlılığımızın da bir ifade ediliş biçimi.

Yargı Reformu Strateji Belgesi iki temel anlayış üzerine oturuyor. Birincisi hak ve özgürlükler. Bu kapsamda yapılan değişikliklerin amacı demokrasinin güçlendirilmesi ve hak ve özgürlüklerin genişletilmesi olarak ifade ediliyor.  Erdoğan’ın bu konudaki ifadeleri şu şekilde;
“İfade özgürlüğünün geliştirilmesi için yeni yaklaşımlar ortaya koyu. Tutuklama tedbirinin ölçülü kullanımına yönelik yeni adımlar atıyoruz. Önleyici ve koruyucu hukukun da sisteme kazandırılması önceliklerimiz arasında. Uyuşmazlıkların mümkün olduğunda alternatif yöntemlerle çözülmesi de önceliklerimiz arasında. Tutuklamayı istisnai tedbir olarak görüyoruz. Tutuksuz yargılanmayı esas yöntem olarak görüyoruz.”

İkinci temel anlayış yargı bağımsızlığı ve şeffaflığının geliştirilmesi. Mevcut tayin sistemi mesleki verimliliği olumsuz etkilediği düşünülerek hakim ve savcılara coğrafi teminat getiriliyor. Düzenleme ile hakim ve savcıların mesleki teminatlarının daha da güçlendirilmesini hedefleniyor. Hakimliğe ve savcılığa girişteki mülakat ekibini genişletme yönünde çalışmalar mevcut.

Yapılan çalışmaları kategorilere ayırarak incelemek gerekirse,

Ülkemizde çeşitli konularda bilgiye erişim sağlayan internet sitesi Vikipedi’ye giriş 2017’den beri yasak. Pakette bu konuyla ilgili bir düzenleme de bulunuyor. Şöyle ki, Erdoğan tarafından ifade edilenlere göre bir internet sitesinin tamamına değil, engellenmesine karar verilen kısmına erişimin sınırlanmasına imkan verecek bir düzenleme yapılacak. Eğer sadece engellenmesine karar verilen kısma erişimin sınırlanması mümkün değilse internet sitesinin tamamına erişimin engellenmesi yoluna gidilecek.

Kamuoyunda çokça tartışılan bir diğer konu ise hukuk fakültelerinde verilen eğitimin niteliği ve hukuk fakültelerinde okuyan öğrenci sayısı. Öğrenci sayısı ile ilgili bir açıklama yapılmasa da, pakette hukuk fakültelerinde eğitimin 5 yıla çıkarılmasına yönelik bir düzenleme mevcut. Bu da hukuk fakültelerinde verilen eğitimin niteliğinin artırılmasına yönelik bir girişim olarak görünüyor.

Pakette yer alan bir diğer düzenleme avukatlık haklarına yönelik. Avukatlık hizmetlerinin vergilendirilmesine yönelik iyileştirici çalışmalar planlanıyor. Avukatların uluslararası alandaki faaliyetlerini kolaylaştırmak adına, belirli koşulları taşıyan avukatlara yeşil pasaport hakkı tanınacak.

Yargı sürecinde tanıklığa özgü de iyileştirmeler planlanıyor. Bu kapsamda, tanıklık ücretinin yeniden belirlenmesi gerektiği düşünülüyor. Tanıkların psikolojik olarak yıpranmasını önleyen düzenlemeler yapılması ve tanıklığı zorlaştıran uygulamaların ortadan kaldırılması planlanıyor. Bu kapsamda, soruşturmaların kalitesinin arttırılması için hukuk fakültesi mezunlarının adli kollukta istihdam edilmesinin önü açılacak.

Şikayet kapsamında olmayan basit yaralama ve hakaret gibi suçların şikayet kapsamına alınması planlanıyor. Ayrıca Erdoğan, kabahat olarak tanımlanması gereken bazı fiillerin suç kabul edildiğini belirtti. Bu kapsamda da bir düzenleme muhakkak olacaktır. Bazı ağır suçlar hariç olmak üzere 15 yaşından küçük çocuklar, ilk defa işledikleri fiillerin soruşturma ve kovuşturmaya konu edilmeden çocuklara özgü koruma mekanizmaları içerisinde değerlendirilecek. Yaşlı, hamile ve çocukların cezalarının şiddet içermeyen suçlardan hükümlü olmamaları şartıyla evde infazına olanak sağlanacak.

Yine toplumun gündemini oldukça meşgul eden ve fikir ayrılıklarına yol açan bir diğer konu ise çiftlerin boşanma sürecinden sonra ortak çocuklarıyla ilişki kurmalarının icra müdürlükleri aracılığıyla sağlanmasıydı. Söz konusu paket ile Çocukla kişisel ilişki kurulması, icra müdürlüklerinin görevi olmaktan çıkartılacak. Daha insani ve çocuğa uygun yöntemler geliştirilecek.

Mahkemelerin yükünü azaltması ve toplumdaki uzlaşma duygusunu pekiştirmesi amaçlarıyla yargıya dahil edilen alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin artırılması da paket dahilinde. Belirtilene göre, ceza hukukunda uzlaşmanın kapsamı genişletilecek.

Noterliğin olabilmek için yıllarca sıra beklemek gereken bir meslek olmaktan çıkması ve kariyer mesleği haline gelmesi için de çalışmalar yapılacağı belirtiliyor. Erdoğan’ın ifadesine göre noterlik kariyer mesleği haline gelecek ve noterlik sayısı artırılacak. Her asliye hukuk mahkemesinin yargı çevresinde bir noterlik kurulması zorunlu hale gelecek.

Adalet hizmetlerinde performans izleme merkezleri kurularak, mahkemelerin güçlendirilmesi planlanıyor. Yeni düzenleme ile ceza mahkemeleri 24 saat hizmet verecek. Belirtilene göre, mahkemeler ve savcılıklar için ayrı performans kriterleri olacak. Özel kalem müdürlüğü bir kariyer mesleği haline getirilecek.

Ülkemizde yaşanan olaylar doğrultusunda birçok hakim ve savcının mesleğinden alınması ve yerlerine genç, dolayısıyla tecrübesiz hakim ve savcıların atanması kamuoyunda yargıya güvenin azalmasına sebep oldu. Bu konuyla alakalı yapılan düzenleme ise oldukça yerinde. Hakim ve savcı yardımcılığı müessesesi getiriliyor. Mesleğe kabuller ise yalnızca yardımcı kadrosundan yapılacak. Tabii hakim ve savcılık için özel meslek sınavlarına girilmesi gerekecek.

Pakette bahsedilen düzenlemeler ile hakim ve savcıların  istekleri dışında bir başka yere tayin edilmesinin de önüne geçildi. Amaç, mesleki teminatlarını güçlendirmek. Mülakat kurulunda HSK ile yüksek mahkemelerden temsilciler bulundurulmasını planlanıyor.

Güçlendirilmesi planlanan bir diğer mahkeme istinaf mahkemeleri. İstinaf mahkemelerini güçlendirilerek, 11 istinaf mahkemesine ek olarak 4 bölge adliye mahkemesi daha faaliyete geçecek. Yurtdışında yaşayan vatandaşların beyanlarının alınabilmesi ve dilekçe sunabilmesi sağlanacak.

Sonuç

Avukatlıktan noterliğe, hukuk fakültelerinden istinaf mahkemelerine, çok geniş bir yelpazede düzenlemeler içeren Yargı Reformu Stratejisi Paketi, yargıda kelimenin tam manasıyla yeni bir dönem başlatacak. Yargı Reformu Stratejisi Paketi’nde yer alan düzenlemelerin Meclis tatile girmeden yasalaşması bekleniyor.

Zeynep PİLAN

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir